Κριτική-Παρουσίαση του βιβλίου "Το τελευταίο κρασί" από την Χαρίκλεια Δημακοπούλου στην εφημερίδα της ΕΣΤΙΑΣ
ΚΥΚΛΟΦΟΡΟΥΝ ΣΤΑ Β1Β/
 
ΚΡΙΤΙΚΗ-ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ Γ. ΔΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

 

 
 
Τό τελευταίο κρασί
 
Εκυκλοφόρησε προσφάτως τό νέο μυθιστόρημα τοϋ κ. Γιώργου .11/ Λεονάρδου, μέ τίτλο: Τό τελευταίο κρασί. Τό πέρασμα από τόν Παγανισμό στόν Χριστιανισμό (έκδ. Ωκεανός, σελ. 448, εύρώ 15,90). Ό συγγραφεύς μέ τό βιβλίο αυτό επέστρεψε μετά άπό σύν­τομη απουσία στόν χώρο τοϋ ιστορικού μυθιστορήματος, άλλά αυτήν τήν φορά μετεκινήθη στόν χρόνο καί άπό τήν εποχή της Αλώ­σεως καί των δυναστικών ερίδων των Παλαιολόγων μετεφέρθη σέ μία έξ ϊσου ταραγμένη εποχή, εκείνη των διαδόχων τοΰ Μεγάλου Κωνσταντίνου. Φαίνεται δτι οί μεταιχμιακές περίοδοι μέ τίς ιδιοτυ­πίες καί τίς συγκρούσεις τους ελκύουν τόν κ. Λεονάρδο περισσότε­ρο άπό άλλες περισσότερο «τακτικές» εποχές τής'Ιστορίας. Θά θυ­μίσω δτι στό παρελθόν μας έχει προσφέρει απόλαυση καί περιήγηση στόν χρόνο, όπως επιβάλλει ή «συνταγή» τοϋ καλοϋ ιστορικού μυ­θιστορήματος μέ τά έργα του άπό τό 1998 μέ τόν Μπαρμπαρόσα τόν Πειρατή καί συνεχίζοντας μέ τήν ανάπλαση της Παλαιολογείου πε­ριόδου στήν σειρά πού άρχισε μέ τήν Μάρα τήν Χριστιανή Σουλτάνα (1999), τήν Ωραία Κα­μωμένη τοϋ Μνστρά (2003), τόν Μιχαήλ Η' Παλαιολόγο τόν Ελευ­θερωτή (2005), τούς Παλαιολόγους (2006). τόν Τελευταίο Παλαι­ολόγο (2007), τήν Σοφία Παλαιολογίνα (2008) καί τά δύο τελευταία βι­βλία γιά τίς εξερευνή­σεις της Αναγεννήσεως μέ τόν Μαγγελάνο (2009) καί τό Ξεκλειδώ­νοντας τή Μυστική Θούλη (2010). Τό 2011 μέ τήν αυτοβιογραφική έν μέρει Αλεξανδρινή Ραψωδία δ κ. Λεονάρδος επανήλθε στόν τό­πο των αρχικών εμπνεύσεων του, δταν έγραφε τό Κόκκινο Σα­λόνι της Γιαγιάς (1992) καί τό Σπίτι πάνω άπό τίς Κατακόμβες (1993), στήν Αλεξάνδρεια τών παιδικών του χρόνων καί στις νεανι­κές αναμνήσεις του. Τό νέο βιβλίο αλλάζει τοπίο καί περιβάλλον άλλά καί έκδοτη διότι γιά πρώτη φορά ό κ. Λεονάρδος εκδίδει βι­βλίο άλλου καί δχι στόν Οίκο Λιβάνη. Αυτήν τήν φορά φιλοξενείται άπό τόν Ωκεανό της κ. Ελένης Κεκοοπούλου.
 
Ή ελληνική λογοτεχνία δεν έχει άσχοληθή ιδιαιτέρως μέ την επο¬χή τοϋ Μεγάλου Κωνσταντίνου καί τήνΎστερη Αρχαιότητα. Ας θυμίσω ενδεικτικώς τό έμμετρο δράμα σέ καθαρεύοντα λόγο τοϋ Δημητρίου Βερναρδάκη (Μυτιλήνη 1833-1907) ύπό τόν τίτλο: Φαύ-στα (1893), πού θεωρείται τό δραματουργικό αριστούργημα τοϋ λο-γοτέχνου καί Καθηγητοΰ της 'Ιστορίας στό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ή πρώιμη εκείνη περίοδος της Δυναστείας τοΰ Μεγάλου Κωνσταν¬τίνου καί τών συγκρούσεων μεταξύ τών διαφόρων θρησκειών εντός της Αυτοκρατορίας πού έξακολουθοΰσε στήν ουσία της νά είναι ρωμαϊκή παρά τήν μεταφορά της πρωτευούσης στήν Κωνσταντι¬νούπολη, δέν εκρίθη από τούς λογοτέχνες μας ως κατάλληλη γιά νά συγκίνηση τό αναγνωστικό κοινό. Ό κ. Λεονάρδος δείχνει ότι είναι δυνατόν νά ίσχύση τό αντίθετο.
Καθώς ή σημερινή εποχή είναι εξαιρετικά μεταβατική καί όλες οί σταθερές πεποιθήσεις μας κλονίζονται καί μεταβάλλονται μαζί μέ τά πολιτικο-οίκονομικά δεδομένα σέ παγκόσμιο επίπεδο, οί αγωνίες τών ανθρώπων τοΰ 4ου αι. μ.Χ. μας γίνονται πολύ οίκειότερες καί κατανοητές. Τό μυθιστόρημα τοΰ κ. Λεονάρδου εκτυλίσσεται μετά τόν θάνατο τοΰ Μεγάλου Κωνσταντίνου, όταν τόν θρόνο κατέχη πλέον ό γυιός του Κωνστάντιος, άφοΰ εξαπέλυσε διαδοχικώς καί μέ διάφορες δικαιολογίες πραγματική γενοκτονία μεταξύ τών μελών της οικογενείας του πού θά ήταν δυνατόν νά διεκδικήσουν τόν θρόνο. Τυπικά οί ιστορικοί της Κωνσταντινείου Δυναστείας αποδίδουν στόν Κωνστάντιο τήν ονομασία Κωνστάντιος Β' επειδή θεωρείται ως Κωνστάντιος Α' ό Κωνσταντίνος Χλωρός, ό πατέρας τοΰ Μεγά¬λου Κωνσταντίνου, ό όποιος όμως δέν έγινε ποτέ Αυτοκράτωρ, αλλά έφθασε μέχρι τό αξίωμα τοΰ Καίσαρος καί τοΰ Τετράρχου. Έν πάση περιπτώσει, τό μυθιστόρημα επικεντρώνεται στήν ιστορία της Εύσεβίας, της δευτέρας συζύγου τοΰ Κωνσταντίου καί θυγατρός τοΰ Διοικητοΰ της Θεσσαλονίκης Εύσεβίου.
Ή ιστορία τοΰ αύτοκρατορικοϋ ζεύγους πλαισιώνεται άπό τήν αντίστοιχη τών μυθιστορηματικών προσώπων τοϋ περιγύρου τους, δηλαδή της πιστής φίλης καί ακολούθου της Εύσεβίας, Μελισσάν-θης καί τοΰ συζύγου της ίκανοϋ στρατιωτικού Ιουλίου, καθώς καί άπό τήν προσωπικότητα τοΰ'Ιουλιανοΰ, εξαδέλφου τοϋ Αύτοκρά-τορος καί διαδόχου του, πού έμεινε στήν'Ιστορία μέ τήν επωνυμία Αποστάτης ή Παραβάτης. Μέ τήν γνωστή του ευαισθησία ό κ. Λε-ονάρδος καταγράφει τήν πορεία της Εύσεβίας πού υπήρξε ωραι-ότατη καί ευφυής, μορφωμένη άλλά καί εμπαθής. Παρουσιάζει τήν νεαρή κοπέλλα πού δέν θά μπορούσε νά φαντασθή ότι επελέγη άπό τόν Αυτοκράτορα ως σύζυγος του καί τήν δύσκολη προσαρμογή της άπό τήν ελευθερία στήν Θεσσαλονίκη ως άπλή αρχοντοπούλα σέ Αύγούστα στήν Πόλη. Αγαπά τόν σύζυγο της παρά τις δυσκολίες τοϋ χαρακτήρος του, άλλά τό ζεΰγος σιγά-σιγά αποξενώνεται καί μεταβάλλεται σέ φανατικό καί μισαλλόδοξο επειδή δέν μπορεί νά απόκτηση παιδιά. Ό Κωνστάντιος αποδίδει τήν άτεκνία του στήν ανοχή του ή καί τήν έπίνευσή του στις εκτελέσεις τών αδελφών του Κωνσταντίνου Β' καί Κώνσταντος, μέ τούς όποιους μοιράσθηκε αρχικώς τήν Αυτοκρατορία.
Ή Εύσεβία θεωρεί κάθε τρόπο καί κάθε μέθοδο κατάλληλη γιά νά εξευμένιση τό Θείον καί νά απόκτηση παιδιά. Γίνεται άθυρμα στά χέρια ευνούχων, δεισιδαιμόνων καί αγυρτών, πού της προσφέ¬ρουν διάφορα «μαντζούνια» κατάλληλα γιά νά συλλαβή παιδί, ή τήν φέρνουν σέ επαφή μέ μάγισσες καί διάφορα άλλα πρόσωπα αναλό¬γου επιπέδου. Ό πόθος τοΰ παιδιοΰ στήν εποχή τοΰ 4ου αιώνος προ-καλεί τήν συγκίνηση μας σήμερα πού ή ιατρικώς υποβοηθούμενη γονιμότητα είναι πραγματικότης. Τότε όμως δέν υπήρχε καμμία ιατρική ένδειξις πού νά έπιτρέπη τήν υποβοήθηση της γονιμότητος καί ή Εύσεβία κατέστη μία άπό τις βασίλισσες τής'Ιστορίας, πού δέν κατώρθωσε νά εκπλήρωση τήν βασική αποστολή της, δηλαδή νά δώση διάδοχο στόν σύζυγο της. Σημειωνομε ότι ό Κωνστάντιος Β' συνήψε τρεις γάμους καί απέκτησε μόνον μία κόρη άπό τόν τρίτο γάμο του, ή όποια γεννήθηκε μετά τόν θάνατο του.
 

 

Ό κ. Λεονάρδος, όπως κάνει πάντοτε, έπεσκέφθη τά μέρη δπου έζησαν καί έδρασαν οί ήρωες του, έν προκειμένω κυρίως τήν Κωνσταντινούπολη, τό Μιλάνο καί τήν Ρώμη, άλλά καί τήν Θεσσαλονίκη βεβαίως, σέ αναζήτηση ιχνών της παρουσίας τους. Παραθέτει στό τέλος τοϋ βιβλίου φωτογραφίες πού επιτρέπουν στόν αναγνώστη νά παρακολούθηση καλύτερα τήν εποχή πού πε¬ριγράφεται καί «νά μπή στό πνεύμα της». Ή μαρμάρινη κεφαλή της Εύσεβίας πάντως πείθει εύκολα γιά τήν καλλονή της καί τόν ισχυρό χαρακτήρα της. Καί αποτελεί παράδοξο πώς αυτή ή τόσο δεισιδαίμων γυναίκα ανεδείχθη σέ προστάτιδα τοϋ Ιουλιανού, τόν όποιο έσωσε άπό τήν θανατική ή δολοφονική εκτέλεση.

 

Copyright © Εκδόσεις Ωκεανός. All rights reserved.